Dom Braci Konwersów

Stowarzyszenie Miłośników Pustelni Złotego Lasu w Rytwianach realizuje Projekt pod nazwą „Przeszłość dla przyszłości – Galeria Kamedulska w Pustelni Złotego Lasu” współfinasowany przez Unię Europejską ze Środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007-2013.
W ramach inwestycji o wartości 2 500 000 zł, wartość dofinansowania z EFRR 2 000 000 zł, zostanie odbudowany Dom Braci Konwersów, w którym zamieszkiwali
w latach 1624 – 1825 kamedulscy mnisi.
Dom Braci Konwersów dzielił się wówczas na dwie części; mieszkalną dla braci
i infirmerię (dom opieki dla chorych i starych zakonników). Układ amfiladowy został wprowadzony podczas ostatniej przebudowy tego skrzydła monasteru
z przystosowaniem go na plebanię. Poprzedni układ wewnętrzny, odkryty w czasie badań przeprowadzonych przez dr inż. arch. Waldemara Niewaldę i historyka dr Janusza Wacława Koralewskiego, przedstawiał się następująco:

1. Część mieszkalna dla braci.

Do części mieszkalnej prowadziło wejście usytuowane w północnej ścianie budynku i małą sień. Z sionki przez drzwi w ścianie wschodniej wchodziło się do dużej sieni. W północnej ścianie tej sieni były rozmieszczone okna a w południowej wejścia do poszczególnych celek. Drzwi wejściowe do celek były dokładnie umieszczone naprzeciwko okien, sytuowanych w celkach w ścianie południowej. Obok drzwi prowadzących do celek, na wysokości klamki, były rozmieszczone szafki podawcze, czyli szafki w ścianie mające drzwiczki od strony sieni i od strony celi. Służyły one do podawania żywności. W południowej ścianie celek istniały, w każdej celce, szafki ścienne z drewnianymi półkami.
Z tej samej małej sieni, drzwi umieszczone w ścianie zachodniej prowadziły: pierwsze do celki mieszkalnej, a następne do, usytuowanej przy infirmerii łaźni.
W małej sionce, w niszach ściany wschodniej i zachodniej, były umieszczone ławy. Trudno określić ich przeznaczenie, możliwe, że służyły czekającym na miejsce
w łaźni. Nie odnaleziono miejsca w którym były latryny.
Na końcu tej sionki, w południowej ścianie budynku, usytuowane były drzwi wyjściowe na ogród.

2. Infirmeria.

Prowadzą do niej osobne drzwi również usytuowane w północnej ścianie tego skrzydła, do małej sieni. Na wprost wejście prowadziło do pomieszczenia w którym zamieszkiwali chorzy i starzy mnisi. Z tego pomieszczenia było też wejście do łaźni. W ścianie zachodniej tej sionki było wejście do pomieszczenia które mogło być celką mieszkalną brata infirmiarza (pielęgniarza). Jest prawdopodobne, że była tam latryna dla mieszkańców infirmerii. W ścianie wschodniej były drzwi prowadzące do celki mieszkalnej, sąsiadującej z celką do której wejście prowadziło z pierwszej sionki po stronie zachodniej.

Galeria kamedulska

W projekcie odbudowy Domu Braci Konwersów zachowano dawny podział na dwie części; mieszkalną braci konwersów i część w której była infirmeria. Zaistnieje tam Archiwum, Biblioteka i Muzeum.

1. Dawna część mieszkalna – obecnie Muzeum.

Duża sień zostanie pozostawiona w dawnym kształcie. Nadal będzie pełniła funkcję komunikacyjną i jednocześnie wielofunkcyjnej sali z przeznaczeniem na różnego rodzaju spotkania. Przez nią będzie południowe przejście do zachowanej celki i do sal wystawowych. Z pierwszej, większej, sali wystawowej, we wschodniej ścianie jest wejście do zachowanej celki kamedulskiej z właściwym jej, w czasach kamedulskich umeblowaniem. Zachowane szafki ścienne, nisze po dawnych oknach i drzwiach będą naturalnymi gablotami wystawowymi. Będzie to sala przeznaczona na wystawy zmienne. Z tej sali prowadzi zachodnie przejście do mniejszej sali. Tu podobnie zachowane nisze po dawnych oknach i drzwiach będą stanowiły naturalne gabloty wystawowe. Będzie to sala przeznaczona na ekspozycję stałą, dotyczącą dziejów kamedułów.
W miejscu dawnych dwóch, umieszczonych od północy celek, usytuowany będzie sklepik z literaturą obrazującą dzieje monastycyzmu benedyktyńskiego
a szczególnie kamedulskiego w Polsce i w Europie, literatura dewocyjna, przewodniki turystyczne po regionie oraz pamiątki i upominki.
W małej sieni zostanie zachowane wyjście na południowy ogród.

2. Dawna infirmeria – obecnie Archiwum i Biblioteka.

Z małej sieni będzie wejście do Archiwum I Biblioteki. W rozwiązaniu praktycznym, w pomieszczeniu którym za czasów kamedulskich zamieszkiwali chorzy i starzy mnisi, zaistnieje czytelnia naukowa w której umieszczone zostaną: księgozbiór naukowy i popularnonaukowy i stoły dla czytelników. Obok, od północy, w części dawnego ambulatorium, będzie pracownia archiwisty i bibliotekarza.
Z czytelni będą prowadziły schody na poddasze. Tam, w zacisznej kawiarence, zostanie umieszczona część popularna księgozbioru i czasopisma.

Janusz Wacław Koralewski